ΗΠΑ, Ρωσία-Κίνα: Τα σενάρια για νέα «Γιάλτα» και το παρασκηνιακό μοίρασμα του πλανήτη

Ενώ η διεθνής ειδησεογραφία κυριαρχείται καθημερινά από δηλώσεις κλιμάκωσης, κυρώσεις και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις, στους κύκλους των γεωπολιτικών αναλυτών πληθαίνουν οι συζητήσεις για ένα εντελώς διαφορετικό παρασκήνιο: την de facto συνεννόηση των τριών μεγάλων πυρηνικών δυνάμεων – ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας- για τον επανακαθορισμό των παγκόσμιων σφαιρών επιρροής.

Η αναλογία που χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα παραπέμπει είτε στο Τριμερές Σύμφωνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου είτε στη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, όπου οι τότε ισχυροί του πλανήτη κάθισαν στο ίδιο τραπέζι και χάραξαν τα όρια της κυριαρχίας τους.

Παρά τη δημόσια εχθρότητα, οι πραγματικές κινήσεις επί του πεδίου υποδεικνύουν μια σιωπηρή αποδοχή νέων «κόκκινων γραμμών»:

Ρωσία στην Ανατολική Ευρώπη: Η αναγνώριση ότι η Μόσχα δεν πρόκειται να επιτρέψει την περαιτέρω επέκταση της δυτικής επιρροής στον μετασοβιετικό χώρο. Η σύγκρουση στην Ουκρανία λειτουργεί ως το όριο αυτού του αναγκαστικού συμβιβασμού.

Κίνα στον Ινδο-Ειρηνικό: Το Πεκίνο εδραιώνει τον οικονομικό και ναυτικό του έλεγχο στην Ασία, με τις ΗΠΑ να επικεντρώνονται στην προστασία των άμεσων συμμαχιών τους, αποδεχόμενες σταδιακά την κινεζική υπεροχή στην περιφερειακή εφοδιαστική αλυσίδα.

ΗΠΑ και Δυτικό Ημισφαίριο / Μέση Ανατολή: Η Ουάσινγκτον επαναφέρει ένα σύγχρονο «Δόγμα Μονρόε», διατηρώντας ταυτόχρονα τον έλεγχο των παγκόσμιων θαλάσσιων οδών και των ενεργειακών ροών.

Συγκεκριμένα:

Ταϊβάν: Δεν θα βγει κανείς να πει «πάρτε την». Η συμφωνία αποτυπώνεται στο ότι η Δύση μεταφέρει ήδη την παραγωγή μικροτσίπ σε αμερικανικό και ευρωπαϊκό έδαφος (TSMC στην Αριζόνα/Γερμανία). Όταν εξασφαλιστεί η τεχνολογική αυτάρκεια, η υπεράσπιση του νησιού θα μείνει απλώς στα λόγια.

Βαλτική & Ανατολική Ευρώπη: Οι Βαλτικές Δημοκρατίες  και η Πολωνία παραμένουν στο ΝΑΤΟ ως «τείχος ανάσχεσης», αλλά η Ουκρανία, η Γεωργία και η Μολδαβία λειτουργούν de facto ως η γκρίζα ζώνη που η Μόσχα απαιτεί να μην ενταχθεί ποτέ πλήρως στους δυτικούς μηχανισμούς.

Μέση Ανατολή (Το ενεργειακό ντιλ): Η Ρωσία και η Κίνα αφήνουν τις ΗΠΑ να διαχειρίζονται το χάος και τη ναυσιπλοΐα, με αντάλλαγμα το Πεκίνο να αγοράζει φθηνό ιρανικό και ρωσικό πετρέλαιο εκτός δολαρίου, χωρίς κυρώσεις που θα έσπαγαν το σύστημα.

Νότια Αμερική (Η επιστροφή του Δόγματος Μονρόε): Για την Ουάσινγκτον παραμένει το «πίσω προαύλιο» που δεν διαπραγματεύεται. Παρά τις προσπάθειες του Πεκίνου να αγοράσει λιμάνια και να ελέγξει τα κοιτάσματα λιθίου σε Βολιβία και Χιλή, οι ΗΠΑ έχουν θέσει σαφή κόκκινη γραμμή: καμία ξένη στρατιωτική παρουσία ή ναυτική βάση δεν γίνεται ανεκτή στο δυτικό ημισφαίριο. Η Κίνα παίρνει τις πρώτες ύλες, αλλά η γεωπολιτική κυριαρχία παραμένει αμερικανική.

Ινδία (Ο μοναχικός «ρυθμιστής»): Το Νέο Δελχί αρνείται να μπει στη σφαίρα επιρροής κανενός. Παίζει το δικό του ανεξάρτητο παιχνίδι: αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο και ρωσικά όπλα, συμμετέχει στα BRICS, αλλά ταυτόχρονα συνεργάζεται στενά με τις ΗΠΑ στον Ινδο-Ειρηνικό (μέσω του QUAD) για να περιορίσει την Κίνα στα Ιμαλάια και στον Ινδικό Ωκεανό. Για τις υπερδυνάμεις, η Ινδία είναι ο «ρυθμιστής» που καμία πλευρά δεν μπορεί να υποτάξει.

Νοτιοανατολική Ασία (Η οικονομική ενδοχώρα του Πεκίνου): Χώρες όπως η Μαλαισία, η Ινδονησία και το Βιετνάμ διατηρούν τυπικές σχέσεις ασφαλείας με τη Δύση, όμως στην πράξη έχουν ήδη προσδεθεί στο οικονομικό άρμα της Κίνας, αποδεχόμενες ότι η Θάλασσα της Νότιας Κίνας μετατρέπεται σταδιακά σε «κινεζική λίμνη».

Ιαπωνία & Κουρίλες (Το αμερικανικό προγεφύρωμα και το ρωσικό «στοπ»): Το Τόκιο παραμένει ο κρισιμότερος σύμμαχος των ΗΠΑ στην Ασία, όμως στο ζήτημα των Κουρίλων νήσων (τα «Βόρεια Εδάφη» για τους Ιάπωνες) η πόρτα έκλεισε οριστικά. Η Μόσχα έχει μετατρέψει τα νησιά σε αδιαπέραστο στρατιωτικό φρούριο με παράκτιους πυραύλους Bastion και συστήματα S-400, καθώς εξασφαλίζουν την ελεύθερη έξοδο του ρωσικού στόλου του Ειρηνικού από τη Θάλασσα του Οχότσκ.

Όσο η Ιαπωνία είναι «δεμένη» συμμετέχοντας στο άρμα των αμερικανικών κυρώσεων, η Ρωσία δεν διαπραγματεύεται ούτε βράχο, παγώνοντας κάθε συνθήκη ειρήνης από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ταυτόχρονα, υπό την πίεση του κινεζικού και ρωσικού ναυτικού, το Τόκιο εγκαταλείπει τον παραδοσιακό πασιφισμό του και επανεξοπλίζεται με ταχύτατους ρυθμούς, λειτουργώντας ως το βασικό «τείχος» ανάσχεσης των ΗΠΑ απέναντι στον κοινό άξονα Μόσχας-Πεκίνου.

Ενώ οι ισχυρισμοί περί «υπογεγραμμένου μυστικού συμφώνου» παραμένουν ανεπιβεβαίωτοι, η ιστορία της διπλωματίας αποδεικνύει ότι οι υπερδυνάμεις ιστορικά προτιμούν τη διαχείριση της ισχύος μέσω παρασκηνιακών συμφωνιών παρά την αμοιβαία καταστροφή:

Αποφυγή γενικευμένου πολέμου: Κανένα από τα τρία κέντρα εξουσίας δεν επιθυμεί έναν ανεξέλεγκτο πυρηνικό όλεθρο.

Θυσία των «μικρών» παικτών: Όπως συνέβη σε όλες τις ιστορικές συνδιασκέψεις, οι μικρότερες χώρες και οι περιφερειακοί σύμμαχοι (ΕΕ) αποτελούν τα διαπραγματευτικά πιόνια στο παζάρι των συνόρων και των ζωνών ασφαλείας.

Επιπλέον παρά τις κυρώσεις, οι υπόγειες εμπορικές ροές σε ενέργεια, πρώτες ύλες και σπάνιες γαίες συνεχίζονται απρόσκοπτα.

Η δημόσια ένταση εξυπηρετεί συχνά την εσωτερική κατανάλωση και την επιβολή μέτρων στους πληθυσμούς, την ώρα που στον παγκόσμιο χάρτη διαμορφώνεται μια νέα, πολυπολική πραγματικότητα με προκαθορισμένα όρια εξουσίας.

Οι αναλύσεις εξετάζουν τις ιστορικές παραλληλίες των συμφωνιών μοιρασμού επιρροής και τη μετάβαση από τη μονοπολική κυριαρχία στον τριπολικό ανταγωνισμό.

Το προηγούμενο του 1944: Το διαβόητο «χαρτάκι» των ποσοστών

Η ιδέα ενός παρασκηνιακού μοιράσματος δεν ανήκει στη σφαίρα της φαντασίας, αλλά στην καταγεγραμμένη ιστορία. Τον Οκτώβριο του 1944, στη Μόσχα, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν χρειάστηκαν ελάχιστα λεπτά για να καθορίσουν το μέλλον ολόκληρων λαών σε ένα απλό κομμάτι χαρτί:

Ελλάδα: 90% επιρροή στη Βρετανία, 10% στη Ρωσία

Ρουμανία: 90% στη Ρωσία, 10% στους Συμμάχους

Γιουγκοσλαβία και Ουγγαρία: Μοίρασμα 50-50

Ο ίδιος ο Τσόρτσιλ είχε αποκαλέσει το σημείωμα εκείνο «άτακτο έγγραφο» (naughty document), προτείνοντας μάλιστα να το κάψουν για να μην κατηγορηθούν ότι διαχειρίζονται τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων με τόσο κυνικό τρόπο. Ο Στάλιν απλώς έβαλε ένα μπλε τικ και το επέστρεψε.

Στη σημερινή συγκυρία, το τραπέζι έχει τρεις παίκτες αντί για δύο: την Ουάσινγκτον, τη Μόσχα και το Πεκίνο. Το διακύβευμα δεν γράφεται σε χαρτοπετσέτα, αλλά αποτυπώνεται στους αγωγούς φυσικού αερίου, στα υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών, στα εργοστάσια ημιαγωγών και στις θαλάσσιες διόδους. Όπως και τότε, έτσι και τώρα, οι λαοί παρακολουθούν τα προσχήματα της πολεμικής ρητορικής, την ώρα που οι ισχυροί διαπραγματεύονται τα δικά τους «ποσοστά».