«Οι δυτικές κοινωνίες έχουν ήδη προσκρούσει στο παγόβουνο και έχουν αρχίσει να βυθίζονται, ωστόσο η πλειοψηφία των πολιτών παραμένει στις καμπίνες της, πεπεισμένη ότι το πλοίο των προσωπικών ελευθεριών είναι αβύθιστο».

Αυτό ήταν το κεντρικό, ηχηρό μήνυμα που έστειλε ο ιδρυτής του Telegram, Πάβελ Ντούροφ, μιλώντας στο Freedom Forum στο Όσλο.

Οι δηλώσεις του Ντούροφ έρχονται σε μια εξαιρετικά κρίσιμη χρονική συγκυρία, καθώς η κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ στη Βρετανία προωθεί με ταχύτητα μια καθολική απαγόρευση χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για άτομα κάτω των 16 ετών.

Μια πολιτική που, σύμφωνα με τους επικριτές της, λειτουργεί ως το τέλειο άλλοθι για την εισαγωγή υποχρεωτικών ψηφιακών ταυτοτήτων (Digital ID), τη σάρωση περιεχομένου σε επίπεδο συσκευής (device-level scanning) και την πρακτική εξάλειψη της ανωνυμίας στο διαδίκτυο.

Αν και το μέτρο παρουσιάζεται με το οικείο και συναισθηματικά φορτισμένο περιτύλιγμα της «προστασίας των παιδιών», στην πράξη απαιτεί από κάθε μεγάλη πλατφόρμα να επαληθεύει την ηλικία των χρηστών μέσω σάρωσης προσώπου (facial scans), διαβατηρίων ή στοιχείων πιστωτικών καρτών. Αυτό που ξεκινά ως περιορισμός για τους ανηλίκους, μετατρέπεται ταχύτατα σε ένα εθνικό σύστημα «διαβατηρίων διαδικτύου» για όλους τους πολίτες.

Οι κρυπτογραφημένες εφαρμογές μηνυμάτων (όπως το Telegram ή το Signal) προς το παρόν εξαιρούνται από την απαγόρευση, όμως το νομικό πλαίσιο του Online Safety Act περιέχει ήδη τους απαραίτητους μοχλούς πίεσης ώστε να απαιτηθούν «πίσω πόρτες» (backdoors) στο μέλλον.

Μάλιστα, τα τεχνολογικά στελέχη που θα αρνηθούν να μετατρέψουν κάθε smartphone σε κυβερνητικό σαρωτή, αντιμετωπίζουν ποινές φυλάκισης έως και πέντε ετών.

Ντούροφ: «Όταν λες τη λέξη “παιδιά”, η λογική παρακάμπτεται»

Βασιζόμενος σε δύο δεκαετίες εμπειρίας στη διαχείριση μεγάλων πλατφορμών και έχοντας αντιμετωπίσει άμεσες κρατικές πιέσεις σε Ρωσία, Ευρωπαϊκή Ένωση και Γαλλία, ο Ντούροφ ήταν ξεκάθαρος:

«Το πλοίο μας έχει ήδη χτυπήσει στο παγόβουνο. Έχουμε ήδη αρχίσει να βυθιζόμαστε χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε. Και μιλώ για το πλοίο των προσωπικών μας ελευθεριών», τόνισε.

«Οι επιβάτες του Τιτανικού δεν ήθελαν να εγκαταλείψουν το πλοίο για σχεδόν δύο ώρες μετά την πρόσκρουση. Πίστευαν ότι ήταν αβύθιστο. Οι σωσίβιες λέμβοι έφευγαν μισοάδειες. Μόνο το τελευταίο μισάωρο άρχισε ο πανικός, αλλά τότε ήταν ήδη πολύ αργά. Δεν υπήρχαν αρκετές λέμβοι, δεν υπήρχε μέρος να κρυφτείς, πουθενά να τρέξεις».

Στη συνέχεια, ο ιδρυτής του Telegram αναφέρθηκε σε συγκεκριμένα παραδείγματα.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, χιλιάδες άνθρωποι συλλαμβάνονται κάθε χρόνο για αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ στη Γερμανία, μια πολιτικά «λανθασμένη» ανάρτηση μπορεί να επιφέρει πρόστιμα ή φυλάκιση. Εξήγησε, επίσης, πώς η ρητορική περί προστασίας των παιδιών «βραχυκυκλώνει» κάθε δημόσιο διάλογο:

«Μόλις κάποιος προφέρει τις λέξεις “προστασία των παιδιών”, ενεργοποιούνται αμέσως πολύ αρχέγονα, βαθιά τμήματα του εγκεφάλου μας. Ποιος θα ήταν αντίθετος στην προστασία των παιδιών;

Αυτό παρακάμπτει εντελώς τη λογική. Παρακάμπτει τον διάλογο και τον ορθολογισμό. Ξαφνικά, οι άνθρωποι είναι έτοιμοι να παραδώσουν τα πάντα. Και τα αυταρχικά καθεστώτα κατάφεραν να περάσουν κάθε είδους κατασταλτική νομοθεσία υπό το πρόσχημα της προστασίας των ανηλίκων».

Ο Ντούροφ υπενθύμισε μάλιστα την αποτυχημένη προσπάθεια της Ρωσίας να απαγορεύσει το Telegram:

«Παρά το μπλοκάρισμα των αρχών, το 95% των Ρώσων εφήβων συνέχισε να χρησιμοποιεί την εφαρμογή κάθε μήνα μέσω VPN, γεγονός που τελικά τους εξέθεσε σε πολύ πιο ακραίο και παράνομο περιεχόμενο από αυτό που φιλοξενούσε αρχικά η πλατφόρμα.»

Το χρονοδιάγραμμα του ελέγχου

Ο Στάρμερ ανακοίνωσε την απαγόρευση ως έναν τρόπο «να δώσουμε στα παιδιά την παιδική τους ηλικία πίσω».

Οι συνοδευτικοί κανόνες απαιτούν επαλήθευση ηλικίας σε Snapchat, TikTok, YouTube, Instagram, Facebook, X (πρώην Twitter) και άλλες πλατφόρμες.

Οι επιπλέον περιορισμοί πλήττουν το livestreaming, τα μηνύματα με αγνώστους σε διαδικτυακά παιχνίδια, ενώ επιβάλλουν απαγόρευση κυκλοφορίας (curfews) και όρια σκρολαρίσματος για τους κάτω των 18 ετών.

Οι κανονισμοί αναμένεται να τεθούν σε ισχύ πριν από τα Χριστούγεννα του 2026, με πλήρη εφαρμογή έως τον Απρίλιο του 2027.

Η κρατική μηχανή, όμως, δεν σταματά στις εφαρμογές. Ένα παράλληλο σύστημα σε επίπεδο συσκευής, που χρησιμοποιεί «ανίχνευση γυμνού» και παρακολούθηση, είναι ήδη προγραμματισμένο για κυκλοφορία από μεγάλες εταιρείες κατασκευής τηλεφώνων τον φετινό Σεπτέμβριο.

Εάν οι εταιρείες κωλυσιεργήσουν, η νομοθεσία θα καταστήσει υποχρεωτική τη σάρωση στην πλευρά του χρήστη. Το ίδιο το τηλέφωνο γίνεται ο δεσμοφύλακας, πριν καν οποιοδήποτε μήνυμα κρυπτογραφηθεί ή σταλεί.

Ηχηρή παρέμβαση από την Big Brother Watch

Η οργάνωση προστασίας ψηφιακών δικαιωμάτων Big Brother Watch τοποθετήθηκε ξεκάθαρα, κάνοντας λόγο για ελέγχους ταυτότητας σε επίπεδο πληθυσμού για όποιον θέλει να χρησιμοποιήσει τηλέφωνο, tablet ή φορητό υπολογιστή:

«Η κυβέρνηση, η οποία έχει επανειλημμένα αποτύχει να προστατεύσει τα παιδιά από συμμορίες εκμετάλλευσης και την ιδεολογική χειραγώγηση στα σχολεία, αυτοδιορίζεται τώρα ως ο μόνος αρμόδιος φορέας για να αποφασίζει τι είναι ασφαλές στο διαδίκτυο», αναφέρει η οργάνωση.

«Ακόμη και η ίδια η επίσημη αξιολόγηση των στοιχείων της κυβέρνησης διαπίστωσε μόνο μια μικρή συσχέτιση μεταξύ της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της ψυχικής ευημερίας – καμία αποδεδειγμένη αιτιώδη βλάβη. Αυτό το εύρημα θάφτηκε, την ώρα που οι υποδομές παρακολούθησης προχωρούν με ταχύτητα φωτός», κατέληξε η Big Brother Watch.

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ