Επιστροφή στην εποχή του πυρηνικού πολέμου: Δεν ανανεώνεται η New Start

Την Πέμπτη θα λήξει η συνθήκη New Start μεταξύ της Ρωσίας και των ΗΠΑ για τον έλεγχο των πυρηνικών και ο κόσμος επιστρέφει στην εποχή του «πυρηνικού πολέμου».

Ο βασικός λόγος για τον οποίο δεν υπογράφεται μία νέα συμφωνία είναι ότι ο Τραμπ επιμένει πως οι διαπραγματεύσεις για τυχόν μελλοντικές συμφωνίες ελέγχου των πυρηνικών όπλων πρέπει να περιλαμβάνουν την Κίνα.

Ωστόσο, η Κίνα το αρνείται, χώρια ότι συνομιλίες τέτοιου είδους συνομιλίες θα ήταν αναμφίβολα μακρές και περίπλοκες.

Πάντως, αν και αυξάνεται, το οπλοστάσιο της Κίνας εξακολουθεί να είναι λιγότερο από 12% του μεγέθους του αμερικανικού οπλοστασίου και λιγότερο από 11% του μεγέθους του ρωσικού.

Η λήξη της θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια εξοπλιστική κούρσα, σε παγκόσμιο επίπεδο, για πρώτη φορά από τον Ψυχρό Πόλεμο.

Η λήξη της New Start θα σηματοδοτήσει την πρώτη φορά που οι ΗΠΑ δεν θα έχουν συνθήκη ελέγχου πυρηνικών όπλων με τη Ρωσία εδώ και σχεδόν 40 χρόνια.

Ο κόσμος θα βρεθεί «σε μια πιο επικίνδυνη κατάσταση σε σχέση με πριν», όπως το έθεσε το Κρεμλίνο.

«Σε μόλις λίγες ημέρες ο κόσμος θα βρεθεί σε μια πιο επικίνδυνη κατάσταση από πριν. Για πρώτη φορά η Ρωσία και οι ΗΠΑ, που διαθέτουν τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια, θα βρεθούν χωρίς ένα θεμελιώδες έγγραφο που θα περιορίζει και θα ελέγχει αυτά τα οπλοστάσια», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Ντμίτρι Πεσκόφ. «Αυτό είναι πολύ κακό για την παγκόσμια ασφάλεια», τόνισε ο ίδιος.

Η συμφωνία New Start, η τελευταία συνθήκη ελέγχου των εξοπλισμών που συνδέει τη Ρωσία και τις ΗΠΑ, εκπνέει στις 5 Φεβρουαρίου.

Υπογράφηκε το 2010 και προβλέπει ότι κάθε πλευρά θα διαθέτει έως 800 εκτοξευτήρες και βαρέα βομβαρδιστικά και 1.550 ανεπτυγμένες επιθετικές πυρηνικές κεφαλές.

Η Ρωσία είχε ανακοινώσει τον Φεβρουάριο του 2023 ότι αναστέλλει τη συμμετοχή της στη συνθήκη χωρίς ωστόσο να αποσυρθεί επισήμως από αυτήν και είχε τονίσει ότι θα συνεχίσει να σέβεται τα όρια που προβλέπει.

Τον Σεπτέμβριο του 2025 ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν είχε προτείνει στην Ουάσινγκτον την παράταση κατά ένα έτος της New Start, μια πρόταση την οποία ο Αμερικανός ομόλογός του Ντόναλντ Τραμπ είχε χαρακτηρίσει «καλή ιδέα».

Ωστόσο οι ΗΠΑ δεν έχουν απαντήσει οριστικά σε αυτή την πρόταση.

Τα σχέδια του Τραμπ για τον «Χρυσό Θόλο» φαίνεται επίσης ότι βάζουν εμπόδια στην ανανέωση της συνθήκης.

Κατά τον ανώτερο αξιωματούχο ασφαλείας του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, το σχέδιο είναι «εξαιρετικά προκλητικό» και αντιφάσκει με τη συνθήκη New Start.

Ο Πεσκόφ τόνισε πάντως σήμερα ότι αυτή παραμένει στο τραπέζι:

«Η ρωσική πρωτοβουλία παραμένει στο τραπέζι (…) Δεν έχουμε ακόμη λάβει απάντηση από τους Αμερικανούς».

Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, ερωτηθείς πρόσφατα από το AFP, είχε απαντήσει ότι «ο πρόεδρος Τραμπ θα αποφασίσει τον δρόμο που θα ακολουθήσει αναφορικά με τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων με βάση το δικό του χρονοδιάγραμμα».

Η πρώτη συνθήκη Start I έθεσε τα πρώτα σημαντικά όρια στα στρατηγικά πυρηνικά όπλα των ΗΠΑ και της Ρωσίας και καθιέρωσε ένα καθεστώς επιθεώρησης στον έλεγχο των πυρηνικών μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Μετά από μια σύντομη παύση, ήρθε η συνθήκη New Start, η οποία υπογράφηκε το 2010, η οποία παρατάθηκε το 2021.

Η συνθήκη New START προέβλεπε περαιτέρω μειώσεις στα πυρηνικά όπλα μεγάλου βεληνεκούς και εξειδίκευσε περισσότερο σχετικά με τους διαφορετικούς τύπους εκτοξευτών.

Τα όρια που έθεσε:

όχι περισσότεροι από 700 αναπτυγμένοι πύραυλοι και βομβαρδιστικά αεροσκάφη εδάφους ή υποβρυχίων
έως 1.550 πυρηνικές κεφαλές
έως 800 εκτοξευτές

Η συνθήκη περιελάμβανε επίσης μηχανισμούς συμμόρφωσης και επαλήθευσης, οι οποίοι έχουν λειτουργήσει αποτελεσματικά. Προέβλεπε ανταλλαγές δεδομένων δύο φορές το χρόνο και συνεχή αμοιβαία ειδοποίηση σχετικά με την κίνηση των στρατηγικών πυρηνικών δυνάμεων, η οποία στην πράξη συνέβαινε σχεδόν καθημερινά.

Επίσης, είναι σημαντικό ότι η συνθήκη επέβαλε ακόμα επιτόπιες επιθεωρήσεις πυραύλων, κεφαλών και εκτοξευτών που καλύπτονται από τη συνθήκη, παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τις πυρηνικές κινήσεις κάθε χώρας.

Τέλος, η συνθήκη καθιέρωσε μια διμερή συμβουλευτική επιτροπή και σαφείς διαδικασίες για την επίλυση ερωτημάτων ή διαφορών.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει αναφέρει ότι και οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να συνεχίσουν οικειοθελώς να τηρούν τα τρέχοντα όρια όταν λήξει η ισχύς της μεταξύ τους συνθήκης, με τον Ντόναλντ Τραμπ να χαρακτηρίζει την πρόταση του Ρώσου ομολόγου του ως «καλή ιδέα», αν και δεν έχει ακόμη απαντήσει επίσημα στην πρότασή του.

Εάν η συνθήκη NEW START λήξει χωρίς να ανανεωθούν οι δεσμεύεσεις που προβλέπει, όπως εξηγεί το The Conversation, σημαίνει ότι η Ρωσία και οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αυξήσουν τις πυρηνικές κεφαλές τους κατά 60% και 110% αντίστοιχα, μέσα σε λίγους μήνες.

Αυτό συμβαίνει επειδή και οι δύο έχουν την ικανότητα να αναπτύξουν μεγαλύτερο αριθμό πυρηνικών κεφαλών στους πυραύλους και τα βομβαρδιστικά τους από ό,τι αναπτύσσουν σήμερα.

Και οι δύο χώρες έχουν επίσης μεγάλο αριθμό πυρηνικών κεφαλών σε εφεδρεία ή έχουν προγραμματιστεί για αποσυναρμολόγηση, αλλά εξακολουθούν να είναι άθικτες.

Εάν συμβεί αυτό, τότε και οι δύο χώρες θα μπορούσαν ουσιαστικά να διπλασιάσουν τα αναπτυγμένα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια τους.

Επίσης, το τέλος των διαδικασιών επαλήθευσης, ανταλλαγής δεδομένων και συμμόρφωσης και κοινοποίησης της συνθήκης θα οδηγούσε επίσης σε αυξημένη αβεβαιότητα και δυσπιστία. Αυτό, με τη σειρά του, θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω ενίσχυση των ήδη γιγάντιων στρατιωτικών δυνατοτήτων και των δύο χωρών.

Το πιο ανησυχητικό μέρος αυτής της εξέλιξης: σημαίνει ότι ο πυρηνικός αφοπλισμός, και ο πιο μετριοπαθής έλεγχος των όπλων, πνέουν τα λοίσθια.

Οι συζητήσεις σχετικά με τη συνθήκη κατέρρευσαν μετά την επέμβαση της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Στη συνέχεια, ένα χρόνο αργότερα, ο Πούτιν ανέστειλε τη συμμετοχή της Ρωσίας στη συνθήκη και υπαινίχθηκε ότι η Μόσχα θα μπορούσε να επαναλάβει τις πυρηνικές δοκιμές.

Ακολούθως, ο Τραμπ απείλησε με επανεκκίνηση των πυρηνικών δοκιμών, κατηγορώντας τη Ρωσία και την Κίνα ότι διεξάγουν κρυφά πυρηνικές δοκιμές. Δεν ήταν ωστόσο σαφές εάν αναφερόταν σε πυρηνικές δοκιμές ή σε δοκιμές όπλων ικανών να μεταφέρουν πυρηνικά.

Κατά τον διευθυντή του Russian Nuclear Forces Project, Πάβελ Ποντβίγ, το γεγονός ότι δεν υπάρχει συνθήκη είναι μια αντανάκλαση του τι συμβαίνει και τις σχέσεις των δύο χωρών.

Ωστόσο, η απρόβλεπτη προσωπικότητα του Ντόναλντ Τραμπ δεν αποκλείει την πιθανότητα να δούμε τελευταία στιγμή κάποια ανακοίνωση ότι σχεδιάζει να αποδεχθεί την πρόταση του Ρώσου ηγέτη να τηρήσουν τα όρια που θέτει η συνθήκη για έναν ακόμη χρόνο.

«Η αξία του New Start δεν έγκειται στα ίδια τα ανώτατα όρια, αλλά σε ολόκληρο το σύστημα επιθεωρήσεων, ανταλλαγής δεδομένων και ειδοποιήσεων. Αν μπορούσαμε να πετύχουμε υψηλότερα όρια, αλλά με όλο αυτό το μηχανισμό διαφάνειας, αυτό θα είχαμε ένα καλό συμβιβασμό», σχολίασε ο Ποντβίγ. «Απαιτεί αρκετά υψηλό βαθμό συνεργασίας, εμπιστοσύνης και αμοιβαίου σεβασμού. Αυτό είναι καλό σε αυτό το σύστημα».

Ωστόσο, κατά τους FT, η έλλειψη εμπιστοσύνης σχετικά με τις επιθεωρήσεις που έχουν μπει στον «πάγο» και τον πόλεμο στην Ουκρανία επιδεινώνεται από τα νέα όπλα τα οποία δεν συμπεριλαμβάνονται στην συμφωνία.

Η Ρωσία αναπτύσσει προηγμένα συστήματα πυρηνικής εκτόξευσης, όπως τον πυρηνοκίνητο πύραυλο κρουζ Burevestnik και το πυρηνικό υποβρύχιο Poseidon, καθώς και υπερηχητικά συμβατικά όπλα, όπως τον βαλλιστικό πύραυλο Oreshnik.

«Η λήξη του New Start δεν αφορά πραγματικά το New Start. Πρόκειται για μια ευρύτερη δυσπιστία και αδιαφορία για τον έλεγχο των όπλων γενικότερα», ανέφερε από την πλευρά του ο Ματ Κόρντα του Nuclear Information Project στην Ομοσπονδία Αμερικανών Επιστημόνων.