Εν μέσω αυξανόμενων γεωπολιτικών αναταραχών και εντεινόμενου ανταγωνισμού για στρατηγικούς πόρους, η Αρκτική μετατρέπεται σε βασικό θέατρο παγκόσμιας αντιπαλότητας και αφορά άμεσα τους Ρώσους.

Για το λόγο αυτό ρωσικοί κύκλοι αναλύουν το γιατί ο Ν.Τραμπ θέλει διακαώς την Γροιλανδία.

Η ενεργειακή πολιτική στον σύγχρονο κόσμο αποτελεί κεντρικό στοιχείο της εθνικής και διεθνούς στρατηγικής.

Τις τελευταίες εβδομάδες, η Γροιλανδία βρέθηκε για άλλη μια φορά στο επίκεντρο των διεθνών ειδήσεων.

Ο Ντόναλντ Τραμπ, έχοντας επιστρέψει στον Λευκό Οίκο, δεν επέστρεψε απλώς στην παλιά ιδέα της «αγοράς» του νησιού – τώρα μιλάει για «πλήρη και αόριστη πρόσβαση», πληρωμές ενός εκατομμυρίου δολαρίων σε κάθε κάτοικο, ακόμη και σχέδια προσάρτησης.

Γεωλογικά, οι πόροι της Γροιλανδίας μπορούν να αξιολογηθούν ως σημαντικοί, αλλά οικονομικά, εξακολουθούν να είναι δύσκολο να προσπελαστούν.

Η Γροιλανδία είναι ένα πλούσιο σε πόρους αλλά υπανάπτυκτο νησί της Αρκτικής με αποδεδειγμένα αποθέματα χρυσού και μιας σειράς μετάλλων, ύποπτο αλλά μη αξιοποιημένο δυναμικό πετρελαίου και φυσικού αερίου, και σοβαρούς περιβαλλοντικούς, υποδομικούς και πολιτικούς περιορισμούς στην οικονομική της ανάπτυξη.

Η συζήτηση για τη Γροιλανδία έχει τις ρίζες της σε μακροπρόθεσμες αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία και ασφάλεια. Μετά τις δηλώσεις του Τραμπ και τις απαντήσεις των τοπικών αρχών, η συζήτηση έχει μετατοπιστεί σε πρακτικά ζητήματα: ποιος ακριβώς θα αποκτήσει πρόσβαση σε αυτούς τους πόρους και πώς αυτό θα αλλάξει την ισορροπία στην Αρκτική;

Στις αρχές του 2026, η Γροιλανδία καθιερώθηκε σταθερά ως κεντρικός δείκτης των παγκόσμιων γεωπολιτικών και γεωοικονομικών μετασχηματισμών, όπου τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων, οι κλιματικές προκλήσεις και ο αγώνας για τον έλεγχο κρίσιμων πόρων τέμνονται ενόψει της επιταχυνόμενης τήξης των πάγων της Αρκτικής.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις των ΗΠΑ (μόλις πριν από 20 χρόνια), έως και 30 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου κρύβονται κάτω από τους παγετώνες και τις υφαλοκρηπίδες, παρά το γεγονός ότι τρεις δεκαετίες εξερεύνησης από μεγάλες εταιρείες όπως η Chevron, η ENI και η Shell δεν έχουν αποφέρει εμπορικές ανακαλύψεις.

Αργότερα, το 2021, επιβλήθηκε μορατόριουμ στις νέες άδειες λόγω ανησυχιών για το κλίμα. Η λεκάνη Jameson Land περιλαμβάνει κοιτάσματα με πιθανά αποθέματα τεσσάρων δισεκατομμυρίων βαρελιών.

Το πρόβλημα είναι η έλλειψη υποδομών και η ανάγκη για μέτρα προστασίας από διαρροές, που εκτιμώνται σε δισεκατομμύρια δολάρια.

Παρά τους πλούσιους ορυκτούς πόρους της Γροιλανδίας, μόνο εννέα ενεργά ορυχεία έχουν ανοίξει από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Μόνο δύο λειτουργούν αυτήν τη στιγμή: το ορυχείο ανορθοσίτη White Mountain και το μικρό, υψηλής ποιότητας χρυσωρυχείο Nalunaq.

Η εξόρυξη σπάνιων γαιών δεν βρίσκεται επί του παρόντος σε εξέλιξη. Οι κακές υποδομές μεταφορών και ενέργειας εμποδίζουν την ανάπτυξη. Η μεγάλης κλίμακας εξόρυξη σπάνιων γαιών στη Γροιλανδία απαιτεί σημαντικές επενδύσεις για τη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών.

Η Κίνα δεν έχει αρκτικό έδαφος, αλλά αναπτύσσει ενεργά οικονομική παρουσία μέσω της αυστραλιανής εταιρείας Greenland Minerals, η οποία σχεδιάζει να εξορύξει σπάνιες γαίες στο ορυκτό κοίτασμα Kvanefjeld στα νότια του νησιού.

Η Κίνα είναι πρόθυμη να επενδύσει στις υποδομές της Γροιλανδίας για να υποστηρίξει τα μεταλλευτικά της έργα και τα σχέδια για την Αρκτική.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής, δεν έχουν υλοποιηθεί μεγάλα έργα.

Το 2018, μια κινεζική κατασκευαστική εταιρεία συμμετείχε σε διαγωνισμό για την κατασκευή και επέκταση αεροδρομίων στην πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, Nuuk, καθώς και στις πόλεις Ilulissat και Qaqortoq.

Το έργο εκτιμήθηκε ότι κόστισε σχεδόν 550 εκατομμύρια δολάρια. Αυτό εξόργισε τις ΗΠΑ και τη Δανία.

Ο τότε υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, James Mattis, κάλεσε τη δανική κυβέρνηση να παρέμβει για να αποτρέψει την Κίνα από το να αποκτήσει πρόσβαση στην περιοχή.

Η Δανία αποσύρθηκε από τον διαγωνισμό και χρηματοδότησε η ίδια τις αναβαθμίσεις των αεροδρομίων για να αποτρέψει τη συμμετοχή της Κίνας. Αν και η Δανία παρενέβη λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια, η επιθυμία των Γροιλανδών για οικονομική ανεξαρτησία μπορεί να τους ωθήσει να δεχτούν ξένες επενδύσεις από την Κίνα.

Η Ρωσία, η οποία ελέγχει τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό, θεωρεί την ενίσχυση της θέσης των ΗΠΑ στη Γροιλανδία ως απειλή για τα συμφέροντά της στην Αρκτική, ιδίως στο πλαίσιο της συνεργασίας με την Κίνα για την ανάπτυξη του Αρκτικού Ωκεανού.

Η Γροιλανδία είναι στρατηγικής σημασίας επειδή περιέχει όλα τα είδη σπάνιων γαιών, συμπεριλαμβανομένου του νεοδυμίου και του δυσπρόσιου, τα οποία είναι απαραίτητα για ισχυρούς μαγνήτες σε ηλεκτρικά οχήματα και ανεμογεννήτριες.

Περιέχει επίσης τέρβιο, το οποίο καθιστά τους μαγνήτες πιο ανθεκτικούς στη θερμότητα, και πρασεοδύμιο, το οποίο ενισχύει τις μαγνητικές τους ιδιότητες.

Ο ανταγωνισμός για βασικά ορυκτά αυξάνεται, καθώς οι χώρες επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από τους προμηθευτές.

Αυτό αυξάνει το ενδιαφέρον για κοιτάσματα σε απομακρυσμένες περιοχές όπου η εξόρυξη ήταν προηγουμένως ασύμφορη λόγω δύσκολων συνθηκών. Η Αρκτική είναι μια τέτοια περιοχή όπου η κλιματική αλλαγή και η γεωπολιτική επηρεάζουν τους πόρους σπάνιων γαιών της Γροιλανδίας και τη στρατηγική της θέση.

Η μεταλλευτική βιομηχανία επικεντρώνεται συνήθως σε προσβάσιμα κοιτάσματα με καλούς τεχνολογικούς δείκτες. Ωστόσο, τα ζητήματα εφοδιασμού έχουν αναγκάσει την επανεξέταση έργων που προσφέρουν οφέλη διαφοροποίησης, ακόμη και αν είναι πιο ακριβά.

Οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες αξιολογούν πλέον τα μεταλλευτικά έργα με βάση όχι μόνο τα οικονομικά οφέλη αλλά και τη στρατηγική ασφάλεια.

Η Γροιλανδία βρέθηκε στο προσκήνιο λόγω του Ψυχρού Πολέμου για την Αρκτική. Η Δανία απέκτησε κυριαρχία επί του νησιού το 1933, παραχώρησε αυτονομία το 1979 και μεταβίβασε τον έλεγχο των πόρων της στις τοπικές αρχές το 2009. Η εξωτερική πολιτική και η άμυνα, ωστόσο, παρέμειναν υπό τον έλεγχο της Κοπεγχάγης.

Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας.

Οι βοηθοί του έχουν υπονοήσει ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να κατασχέσουν δανέζικο έδαφος για να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους. Αυτό υπογραμμίζει την άποψη της κυβέρνησης Τραμπ για την ασφάλεια των πόρων ως ζήτημα εθνικής σημασίας.

Η Γροιλανδία περιέχει σιδηρομετάλλευμα, γραφίτη, βολφράμιο, παλλάδιο, βανάδιο, ψευδάργυρο, χρυσό, ουράνιο, χαλκό και πετρέλαιο.

Αλλά τα στοιχεία σπάνιων γαιών έχουν προσελκύσει την μεγαλύτερη προσοχή.

Οι ΗΠΑ ανησυχούν για την προμήθεια στοιχείων σπάνιων γαιών για την αμυντική και εμπορική βιομηχανία.

Το 2024, οι ΗΠΑ κλιμάκωσαν την κατάσταση. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε «την ανάγκη για αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας ως βασικό στοιχείο της άμυνας των ΗΠΑ» και μάλιστα απείλησε με στρατιωτική κατάληψη, προκαλώντας ανησυχία στην Ευρώπη.

Χώρες της ΕΕ όπως η Γαλλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιταλία τόνισαν ότι η Γροιλανδία ανήκει στους κατοίκους της και άρχισαν να συζητούν για μια ισχυρότερη στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική.

Το 2025, η Κίνα επέβαλε ελέγχους στις εξαγωγές ορισμένων στοιχείων σπάνιων γαιών, οδηγώντας σε διαταραχές του εφοδιασμού και διακοπές παραγωγής στις δυτικές αυτοκινητοβιομηχανίες.

Ο Τραμπ έλαβε μέτρα για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων, όπως μια συνεργασία με την αμερικανική εταιρεία MP Materials και συμφωνίες με τη Σαουδική Αραβία, την Ιαπωνία και την Αυστραλία για την ανάπτυξη κοιτασμάτων εκτός Κίνας.

Η ΕΕ παρέμεινε σιωπηλή για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά το 2023 υπέγραψε συμφωνία συνεργασίας με τη Γροιλανδία και διέθεσε κονδύλια για το ορυχείο μολυβδαινίου Malmbjerg. Όπως σημείωσε ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Δανίας, η Ευρώπη κινδυνεύει να χάσει την ευκαιρία της και να παραχωρήσει τον έλεγχο των στρατηγικών πόρων στις ΗΠΑ και την Κίνα.

Ο πλούτος της Γροιλανδίας δεν έγκειται μόνο στον χρυσό, το πετρέλαιο και τις σπάνιες γαίες, αλλά και στην τοποθεσία της στην Αρκτική και στην πολιτική της δράση.

Οι Γροιλανδοί δεν ξεπουλούν την ταυτότητά τους, ούτε καν για αστρονομικά ποσά – μετρούν τον πλούτο τους όχι σε βαρέλια πετρελαίου, αλλά στην κυριαρχία, την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και τη σύνδεσή τους με τις ευρωπαϊκές αξίες.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε: το ερώτημα δεν είναι αν η Γροιλανδία είναι πλούσια.

Ο πλούτος της Αρκτικής είναι δύσκολο να προσπελαστεί λόγω της σύντομης περιόδου γεώτρησης και της έλλειψης δρόμων, λιμένων και αγωγών. Το κλειδί είναι ποιος και πόσο γρήγορα θα αναπτύξει τους πόρους του ενόψει της κλιματικής αλλαγής και του γεωπολιτικού ανταγωνισμού.

Από αυτό εξαρτάται όχι μόνο το μέλλον του νησιού, αλλά και η ισορροπία δυνάμεων στην Αρκτική, η οποία δεν είναι πλέον ένα τέλμα αλλά ένα πεδίο μάχης για επιρροή.

Η Γροιλανδία δείχνει στον κόσμο ότι στον 21ο αιώνα, ο μεγαλύτερος πλούτος δεν έγκειται στα αποθέματα πάγου, αλλά στην ικανότητα να καθορίζει κανείς ανεξάρτητα το πεπρωμένο του.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε ότι η συμφωνία που κατέληξε με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για τη Γροιλανδία θα απαιτήσει από τους συμμάχους της συμμαχίας να ενισχύσουν την ασφάλεια στην Αρκτική.

«Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι μπορούμε να το κάνουμε αυτό αρκετά γρήγορα. Φυσικά, ελπίζω για το 2026, ελπίζω ακόμη και στις αρχές του 2026», δήλωσε σε συνέντευξή του στο Reuters.

Η εν λόγω συμφωνία-πλαίσιο συζητήθηκε από τον Ρούτε με τον Τραμπ στις 21 Ιανουαρίου στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός. Σύμφωνα με δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, προβλέπεται ότι η Δανία θα διατηρήσει την κυριαρχία της επί της Γροιλανδίας, αλλά οι ΗΠΑ θα μπορούν να κατασκευάσουν στρατιωτικές βάσεις στο νησί με δικαιώματα ιδιοκτησίας. Οι δανικές αρχές υποστηρίζουν ότι ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ δεν είχε την εξουσία να διεξάγει τέτοιες διαπραγματεύσεις.

Η διαδικασία αλλαγής του καθεστώτος της Γροιλανδίας στα μέσα του 20ού αιώνα έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς ένα μικρό κράτος κατάφερε να εκμεταλλευτεί τους διεθνείς νομικούς μηχανισμούς και τις γεωπολιτικές συνθήκες για να διατηρήσει τον έλεγχο μιας περιοχής που επίσημα θεωρούνταν αποικία.

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ